VAN INTERESSANT REFITPROJECT NAAR VAREND ZORGENKIND - HET RISICO VAN AS IS WHERE IS

Soms begint een inspectie met een veelbelovend verhaal. Een stoer stalen motorjacht, gebouwd voor lange reizen over zee, met een bouwjaar van 2009. De koper zag mogelijkheden: een interessant refitproject waarmee, na het nodige werk, weer prachtige reizen gemaakt konden worden. Een schip met karakter, ruimte en potentie.

De aankoop vond plaats op basis van “as is, where is”. Vrij vertaald: het schip wordt gekocht zoals het erbij ligt, op de locatie waar het zich bevindt, met alle zichtbare én verborgen gebreken voor rekening van de koper. Dat klinkt zakelijk en overzichtelijk. In de praktijk kan het echter betekenen dat men niet alleen het schip koopt, maar ook alle verrassingen die zich aan boord hebben verstopt.

Van Baars Expert Pleziervaartuigen kreeg opdracht om het vaartuig te inspecteren. Het schip lag in het buitenland en was daar al meer dan twee jaar onbeheerd achtergelaten in een jachthaven. Bovendien lag het in een zeewateromgeving. Zout water, hoge luchtvochtigheid en achterstallig onderhoud vormen samen geen bijzonder gastvrij comité voor een stalen schip. Bij aankomst bleek dan ook al snel dat de roest ons niet op de kade had afgewacht, maar ruimschoots eerder aan boord was gegaan.

De eerste indruk: roest, en niet zo’n beetje ook

Direct bij het betreden van het vaartuig werd op veel plaatsen ernstige corrosie waargenomen. Een beetje vliegroest op een stalen schip hoeft niet meteen dramatisch te zijn. Staal vraagt nu eenmaal onderhoud en een beschadiging in het verfsysteem kan plaatselijk roest veroorzaken. Maar wat we hier aantroffen, ging aanzienlijk verder.

Tijdens de inspectie bleek dat de circa 5 millimeter dikke scheepshuid boven de waterlijn op verschillende plaatsen volledig was doorgeroest. Geen oppervlakkige aantasting, geen cosmetisch probleem, maar daadwerkelijk gaten in de huidbeplating. Bij een schip dat als oceaanwaardig is gepresenteerd, verwacht men doorgaans dat de oceaan aan de buitenzijde blijft. Dat uitgangspunt bleek hier niet overal meer vanzelfsprekend.

Het vaartuig was in Azië gebouwd. De herkomst van een schip zegt op zichzelf niet dat de bouwkwaliteit goed of slecht is; overal ter wereld worden uitstekende én slechte schepen gebouwd. Doorslaggevend zijn de toegepaste materialen, de vakbekwaamheid van de werf, de kwaliteitsbewaking en het toezicht tijdens de bouw. Bij dit schip bleek het gebruikte staal echter van een kwaliteit die ver onder het niveau lag dat we binnen de Europese jachtbouw gewend zijn.

Ook de conservering en detaillering lieten ernstig te wensen over. Bij staalbouw is niet alleen de oorspronkelijke plaatdikte belangrijk. De staalsoort, de voorbereiding van het oppervlak, het lassysteem, de coating en de bereikbaarheid voor later onderhoud bepalen samen hoe duurzaam een constructie werkelijk is. Een forse plaat van matige kwaliteit, voorzien van een onvoldoende beschermend verfsysteem, kan sneller problemen geven dan een zorgvuldig ontworpen en goed geconserveerde constructie. Bij twijfel kunnen vlakmetingen belangrijke aanvullende informatie geven over de resterende materiaaldikte van een stalen scheepshuid.

Water van boven is óók water

De problemen beperkten zich niet tot de scheepshuid. Ook de dekken bleken niet waterdicht. Regen- en spatwater hadden daardoor langdurig toegang gekregen tot het interieur en verschillende technische installaties.

Water is aan boord bijzonder ondernemend. Het kiest zelden de meest zichtbare route en meldt zich meestal pas wanneer het al langere tijd bezig is. Via naden, doorvoeren en slecht afgewerkte aansluitingen was vocht naar binnen gedrongen. Het gevolg: schade aan betimmering, isolatie, elektrische componenten en andere installaties.

Daarbij moest voortdurend de vraag worden gesteld wat er achter panelen, onder vloeren en in moeilijk bereikbare ruimtes nog meer aan de hand kon zijn. Zichtbare waterschade vormt vaak slechts het visitekaartje van een veel omvangrijker probleem. Schimmelvorming, aangetaste kabelverbindingen, gecorrodeerde apparatuur en opgesloten vocht kunnen de kosten van een refit snel laten oplopen. Juist bij dit soort situaties is het belangrijk om gericht naar verborgen problemen te zoeken en zichtbare symptomen niet automatisch als de volledige schade te beschouwen.

De motor: een project binnen het project

Alsof de romp en de dekken nog niet genoeg aandacht vroegen, bleek ook de voortstuwingsmotor in zorgwekkende staat te verkeren. Een monteur had de motor eerder gedeeltelijk gedemonteerd, maar vervolgens niet opnieuw afgemonteerd. Waarom het werk was gestaakt en welke onderdelen eventueel ontbraken, was niet volledig duidelijk.

Een geopende motor die langere tijd in een vochtige, zoute omgeving verblijft, wordt er doorgaans niet beter op. Tijdens de inspectie werd corrosie vastgesteld aan de cilinderwanden en aan andere stalen delen in het motorblok. Daarmee veranderde de vraag van “wat kost het om de motor af te monteren?” naar “is revisie technisch en economisch nog verantwoord, of moet de motor worden vervangen?”
De technische staat van een scheepsmotor laat zich immers niet alleen beoordelen aan de hand van draaiuren of het uiterlijk van het motorblok.

Dat verschil kan financieel aanzienlijk zijn. Een doos met losse onderdelen naast een motor is namelijk geen garantie dat alle onderdelen aanwezig zijn, bij elkaar horen of nog bruikbaar zijn. Het is soms meer een mechanische puzzel, maar dan zonder voorbeeldplaatje en met onderdelen die ondertussen zijn gaan roesten.

Wanneer een refit feitelijk herbouw wordt

Wat aanvankelijk een leuk refitproject leek, bleek tijdens de inspectie een bijzonder slecht gebouwd en ernstig verwaarloosd vaartuig. Een refit kan aantrekkelijk zijn wanneer de basisconstructie gezond is. Schilderwerk, interieur, navigatieapparatuur en installaties kunnen worden vernieuwd. Maar wanneer de romp, dekken, conservering, techniek en voortstuwing allemaal fundamentele gebreken vertonen, is niet langer sprake van een normale refit.

Dan nadert men het punt waarop een groot deel van het schip moet worden herbouwd. De kosten daarvan kunnen de marktwaarde van het vaartuig ruimschoots overstijgen. Bovendien blijven bij slecht gedocumenteerde bouw altijd onzekerheden bestaan. Ieder verwijderd paneel en iedere opengemaakte constructie kan een volgend probleem blootleggen. Het herkennen van verborgen of eerder herstelde schade is daarom juist bij een refitproject van groot belang.

Welke lessen kunnen we hiervan leren?

De belangrijkste les is eenvoudig: laat een vaartuig vóór aankoop onafhankelijk inspecteren, zeker wanneer het zich in het buitenland bevindt, langere tijd heeft stilgelegen of als project wordt aangeboden. De kosten van een aankoopinspectie zijn beperkt in vergelijking met de financiële gevolgen van ernstige constructieve gebreken.

Een tweede les betreft de aankoopvorm “as is, where is”. Zo’n overeenkomst kan aantrekkelijk lijken door een lage koopprijs, maar legt vrijwel het volledige technische en financiële risico bij de koper. Wie zonder uitvoerige inspectie tekent, koopt in feite niet alleen het bekende werk, maar ook alle verborgen gebreken en onzekerheden. Dat maakt een onafhankelijke beoordeling extra relevant, juist omdat een oppervlakkige inspectie bij complexe of verwaarloosde vaartuigen gemakkelijk een verkeerd beeld kan geven.

Ook bij nieuwbouw in verre landen is voorzichtigheid geboden. Bouwen in een land met lagere arbeidskosten kan financieel aantrekkelijk zijn, maar wordt riskant wanneer duidelijke materiaalcertificaten, erkende bouwnormen, onafhankelijke kwaliteitscontroles en permanent bouwtoezicht ontbreken. Een lage bouwprijs kan later bijzonder duur blijken. Afstand maakt controle bovendien lastiger: een fout die tijdens de bouw eenvoudig kon worden hersteld, kan jaren later leiden tot omvangrijke corrosie of constructieve schade.

Vraag daarom altijd naar bouwtekeningen, staalcertificaten, lasdocumentatie, conserveringsspecificaties, classificatiegegevens en onderhoudshistorie. Laat bij twijfel materiaalonderzoek en uitgebreide wanddiktemetingen uitvoeren. Controleer daarnaast niet alleen de romp onder de waterlijn, maar ook de opbouw, dekken, tanks, moeilijk bereikbare constructies en plaatsen waar water kan blijven staan.

Een deskundige inspectie is geen kostenpost, maar risicobeheersing

Deze inspectie laat zien hoe groot het verschil kan zijn tussen de uitstraling van een stoer oceaangaand motorjacht en de werkelijke technische toestand ervan. Een aantrekkelijke aankoopprijs en een avontuurlijk refitplan mogen nooit de plaats innemen van degelijk onderzoek.
Daarbij is het goed te beseffen dat ook een professionele keuring een technische momentopname met praktische grenzen blijft. Niet iedere verborgen constructie kan zonder destructief onderzoek worden beoordeeld.

Bij Van Baars Expert Pleziervaartuigen kijken we verder dan de glans van het verhaal. We beoordelen de constructie, installaties, voortstuwing en onderhoudstoestand, zodat een koper weet waar hij werkelijk aan begint. De bevindingen worden daarbij vastgelegd in een inspectieverslag waarin niet alleen gebreken, maar vooral ook hun betekenis en onderlinge samenhang duidelijk worden.

Soms bevestigt een inspectie dat een project kansrijk is. En soms voorkomt zij dat een interessant schip verandert in een bodemloze put — al bleek in dit geval zelfs de bodem niet overal meer vanzelfsprekend.